De wereld draait door

De wereld draait door. Ondanks enige angst. Nu hoeft vooruitgang gelukkig niet per se te betekenen dat alle voorzichtigheid overboord moet. Het blijft echter een interessante spanning.

In deze vlaai spreek ik met jou over enkele hoofdpunten die ik interessant vond. Laat het smaken!

Ook deze week kwamen er nieuwe AI-modellen bij. Anthropic lanceerde Claude Opus 5.5; OpenAI kondigde diezelfde dag GPT-6 Sol en Luna aan. Beide bedrijven beloven meer mogelijkheden voor minder geld. Anthropic meldt daarnaast ook externe veiligheidstests en verbeteringen in zijn eigen gedragstests (Anthropic, OpenAI).

Zoals je weet, adviseer ik steeds: laat je niet te veel meeslepen. Kies een model en leer ermee werken. Kies idealiter een systeem dat gemakkelijk integreert met je bestaande softwarepakket. Als je een heavy user bent, zoals ik, kan je natuurlijk meerdere abonnementen combineren.

Het aantal eerstejaarsstudenten Informatica aan de Universiteit Antwerpen daalde voor het tweede jaar op rij. Volgens universiteitswoordvoerder Peter De Meyer denken sommige jongeren mogelijks dat AI het programmeerwerk zal overnemen (VRT).

Ik begrijp die twijfel wel. Lang klonk het advies ongeveer zo: studeer zo hoog mogelijk, liefst aan de universiteit, dan zit je goed. Vandaag zoeken we dringend technische profielen en vakmensen, en komt net kenniswerk onder druk te staan. De boodschap over wat een “slimme keuze” is, lijkt voortdurend te verschuiven.

Ikzelf denk dat jobs met mensen net een opmars zullen maken in de komende jaren. Jobs die draaien rond verbinding, menselijkheid en connectie. Maar ook ik heb geen glazen bol.

Over jongeren gesproken: ken je de nieuwe huisband van Verse Vlaai al? Maak kennis met de KritiKidz.

De Vrije Universiteit Brussel kwam met het volgende: iedere afgestudeerde moet AI-geletterd worden, ongeacht de opleiding. Studenten moeten begrijpen waar AI kan falen, hoe ze resultaten controleren en wanneer het gebruik ervan niet geschikt is. De VUB wil ook opleidingen en evaluaties herdenken. Naast een eindresultaat moet beter zichtbaar worden hoe een student tot dat resultaat kwam (VUB).

Dat vind ik een richting waar ook bedrijven iets aan hebben. Je kunt medewerkers toegang geven tot een AI-tool en hopen dat de productiviteit stijgt. Maar hoe leren ze beoordelen of een resultaat goed is? Leren ze zelf nog kritisch denken? Misschien moet de vraag tijdens een overleg vaker zijn: “Hoe ben je tot die conclusie gekomen?”

De Europese Commissie presenteerde een voorstel voor de EU KIDS Act. Dat wil onder meer de toegang tot sociale media beperken voor kinderen jonger dan dertien en vijftien jaar als minimumleeftijd vastleggen voor een eigen account. Ook risico’s van AI-systemen voor minderjarigen vallen binnen het voorstel. Aanbieders moeten zelf aantonen dat hun diensten geschikt en veilig ontworpen zijn voor kinderen (Europese Commissie).

Daar ben ik helemaal voor. We zeggen gemakkelijk dat ouders grenzen moeten stellen en kinderen hun gsm moeten leren wegleggen. Natuurlijk horen afspraken en begeleiding erbij. Maar die gezinnen staan tegenover onmenselijk slimme systemen die hun aandacht zo lang mogelijk proberen vast te houden.

Eindeloos scrollen, automatisch afspelende filmpjes, likes en meldingen geven telkens een nieuwe aanleiding om te blijven kijken. De American Psychological Association waarschuwt dat zulke functies bijzonder lastig zijn voor jongeren, bij wie impulsbeheersing nog in ontwikkeling is. Vooral eindeloos scrollen maakt het moeilijk om zelf een stopmoment te vinden (Achtergrond: APA, 2024).
Nog eentje! Allez, nog eentje. Sommige volwassenen herkennen dat waarschijnlijk ook (mogelijks eerder in cafécontext, hehe).

België kondigde op 22 september ook aan toe te treden tot een internationale coalitie voor kinderrechten en bescherming in het AI-tijdperk. Die vraagt onder meer aandacht voor emotionele afhankelijkheid en deepfakes, naast de mogelijkheden om te leren en te creëren (Federale regering).

Een coalitie of leeftijdsgrens lost niet alles op. Maar de verantwoordelijkheid hoort inderdaad ook bij de bedrijven die deze diensten ontwerpen en eraan verdienen. Ouders hebben een rol. Kinderen moeten leren omgaan met technologie. Alleen mogen we hen niet verantwoordelijk maken voor het in hun eentje weerstaan van een product dat hen voortdurend probeert terug te trekken.

Op 21 september verscheen er dan weer een rapport van Microsoft over wereldwijd AI-gebruik. Volgens de schatting gebruikte in juni maar 18,8 procent van de wereldbevolking tussen vijftien en vierenzestig jaar generatieve AI (Microsoft).

Een nuttige realitycheck. Wie dagelijks AI-nieuws volgt, vergeet gemakkelijk dat veel mensen daar helemaal niet zo mee bezig zijn. Die moeten eerst nog ontdekken wat ze eraan hebben. Of ze zoeken iemand die rustig uitlegt hoe ze ermee kunnen beginnen.

Even tussendoor: ik hoor geregeld mensen ChatGTP zeggen, in plaats van ChatGPT. Het klinkt eigenlijk ook niet verkeerd. Misschien is het een andere chatbot waar ik nog geen toegang toe heb. Of zit er een geheime club achter? Een soort Davos voor ChatGPT-gebruikers? Als dat zo is: ik wil erbij.

Afremmen zit er dus voorlopig niet in, vrees ik. Maar als we dan toch blijven versnellen, mogen we ook eens kijken hoe we iedereen kunnen meepakken. De jongere die een studiekeuze moet maken. De ouder die afspraken probeert te maken over schermtijd. De collega die nog moet ontdekken waarvoor ChatGTP eigenlijk handig is.

Mijn vrouw is heel wijs, en zij zei me gisteren: “Je kunt wel iedereen op de kar krijgen, maar als je te snel start, valt iedereen er weer af.” Dat vond ik best toepasselijk. Het is niet alleen moeilijk om iedereen op de AI-kar te krijgen, het is ook enorm moeilijk om iedereen op de kar te houden aan deze snelheid.

Iets om over na te denken met een goei zjat kaffe.

Wil jij ook meer leren over AI? Dat kan vandaag, én komende maanden, in mensentaal. We geven 3 webinars. Je kan je hier nog inschrijven.

Ahja! Vorige week deden we ook een poll. We vroegen ons af of al die afremberichten van de AI-top écht uit angst kwamen, of dat het een soort dekmantel was. Hier zijn de resultaten.

Tot vlaais,

Wouter